.

Film francuski – impresjonizm filmowy

 

Źródła tego prądu sięgają oczywiście dziewiętnastowiecznego malarstwa takich artystów, jak Claude Monet czy Edgar Degas. Dzieła ich miały być wyrazem indywidualnej „impresji”, czyli indywidualnego wrażenia. Podstawy teoretyczne impresjonizmu filmowego stworzył Ricciotto Canudo, który w 1911 roku opublikował Manifest siedmiu sztuk. Sięgnął on do podziału sztuk na plastyczne, do których zaliczył architekturę, malarstwo i rzeźbę oraz czasowe, takie jak muzyka, poezja i taniec. Teoretyk uważał, że siódma sztuka, czyli kino powinna być doskonałą syntezą wszystkich pozostałych. Dalej poglądy Canudo rozwijał najważniejszy twórca francuskiego impresjonizmu filmowego, czyli Louis Delluc. Film francuski znalazł więc w Dellucu swojego wielkiego kreatora, który określił, czym jest impresjonizm w kinie. Stwierdził zatem, że film powinna cechować prostota i obrazowość, a nad zdarzeniami mają górować myśli i nastroje. Centralnym pojęciem w koncepcji Delluca była fotogenia, którą określał jako „cudowną własność widzenia twórcy”. Miała ona polegać na pokazywaniu świata z subiektywnej perspektywy reżysera, ponieważ to właśnie on wydobywa z rzeczywistości walory artystyczne. Najważniejszymi środkami wyrazu stały się w impresjonizmie filmowym deformacja obrazu i zmienne operowanie ruchem (zwolnienia i przyspieszenia). Ponadto charakterystyczne było posługiwanie się lustrzanym odbiciem oraz realizowanie fabuł otwartych – niedokończonych.

Film francuski – Louis Delluc prawodawcą filmowego impresjonizmu

Najważniejsze francuskie filmy Delluca, realizujące zasady kina impresjonistycznego, to trylogia Milczenie, Kobieta znikąd i Gorączka. Główną ramą tematyczną tych dzieł było zderzenie bohaterów z własną przeszłością lub konflikt pomiędzy marzeniami a realnością. Dzieła te przenika aura melancholii i nostalgii, nieukojonej tęsknoty za tym, co bezpowrotnie minione. Czas jest w filmach tego reżysera nielinearny, nierzeczywisty – historia rozgrywa się bowiem we wnętrzu bohaterów. Delluc posłużył się tu również charakterystycznym dla impresjonistów zabiegiem miękkich zdjęć, dzięki którym uzyskiwano efekt rozmycia konturu oraz zdjęć nakładanych – ułatwiających pokazanie przeszłości.

Jean Epstein – mistrz impresjonistycznej poetyki

Francuskie filmy Delluca były arcydziełami, jednak wielkim artystą kina impresjonistycznego był również Jean Epstein, autor pierwszych filmów autotematycznych. Jego dziełami wpisującymi się w historię światowych arcydzieł były Wierne serce (1923), Lustro o trzech obliczach (1927) oraz Upadek domu Usherów (1928) i Finis Terre (1928) – dwa ostatnie na podstawie opowiadań Allana Edgara Poe. Wierne serce, przedstawiające historię dziewczyny zmuszonej do poślubienia niekochanego mężczyzny, w widoczny sposób czerpie z dziewiętnastowiecznego malarstwa. Świat i człowiek ukazane są tu przez pryzmat oderwanych fragmentów – w czym przejawia się tajemniczość i niemożność odkrycia całej prawdy o rzeczywistości. Lustro o trzech obliczach to symboliczny tryptyk, w którym trzy lustra odnoszą się do trzech obrazów jednego mężczyzny kochanego przez trzy kobiety. Każda z nich idealizuje obiekt swojej miłości, dlatego końcowy wizerunek jest zawsze sztuczny – odbity. Film jest również opowieścią o samym procesie powstawania filmu jako odbicia rzeczywistości.                                

Francuskie filmy – Germaine Deluc, Marcel L’Herbier i Abel Gance

Elementy impresjonizmu można znaleźć również u innych wybitnych twórców kina francuskiego. Germaine Deluc to wrażliwa reżyserka, która tworzyła niezwykle sugestywne portrety kobiece. Interesowała ją zwłaszcza rozbieżność męskiego i kobiecego świata, pokazana przez pryzmat marzeń i tęsknot jej bohaterek. W poetyce impresjonistycznej utrzymany był zwłaszcza film Uśmiechnięta pani Beudet. Marcel L’Herbier to z kolei twórca dzieł operujących impresjami muzycznymi, nawiązujących do Claude Debussye’go czy Fryderyka Chopina. Jego najsłynniejszym filmem był Rose-France, utwór patriotyczny, pozbawiony fabuły, a będący serią symbolicznych i impresjonistycznych obrazów. Francja zostaje tu sportretowana w sposób symboliczny – jako róża, innym razem jako bogactwo architektury, literatury i muzyki. Abel Gance zasłynął natomiast z lirycznych melodramatów i zamiłowania do eksperymentatorstwa. Za najwybitniejszy film reżysera uchodzi Napoleon (1927).

Kino francuskie – Jean Renoir

Co ciekawe, wybitne realizacje impresjonizmu kinowego powstały w latach 30. XX wieku, już w epoce filmu dźwiękowego. Za mistrza tej techniki uchodzi np. Jean Renoir, syn słynnego malarza Augusta Renoira. Jego filmy stanowią prawdziwe „symfonie wizualne”. W latach 20. zrealizował on takie dzieła, jak Wodna dziewczyna (1924) i Dziewczynka z zapałkami (1928), posiadające typowe elementy poetyki impresjonistycznej: rozmyte kształty postaci, dużą rolę pejzażu czy leniwe gesty bohaterów. Największym dziełem Renoira są jednak Towarzysze broni, będący połączeniem impresjonizmu i realizmu. Z czasem nurt impresjonizmu zaczął bowiem odchodzić od głównego kanonu, stapiając się z innymi zjawiskami w kinie.

Lucyna Carzyńska kl. II B